وب 2 و وب 3 چیست؟

وب 2 و وب 3

وب 2 و وب 3 به بازنویسی‌های متوالی وب در مقایسه با وب 1 اصلی در دهه 1990 و اوایل دهه 2000 مربوط می‌شود. وب 2 نسخه‌ی فعلی اینترنت (اصطلاحی که اغلب به‌جای «وب» استفاده می‌شود) است که همه‌ی ما با آن آشنا هستیم، در حالی که وب 3 مرحله‌ی بعدی وب 2 است.

وب (Web) به شبکه جهانی وب (World Wide Web = WWW)، یعنی سیستم فراخوانی اطلاعات اصلی اینترنت اشاره دارد. مترادف WWW به‌عنوان سرآغاز یک آدرس وب استفاده می‌شد (و اغلب هنوز هم چنین است) و یکی از اولین کاراکترهایی بود که هنگام جست‌وجوی یک منبع خاص آنلاین در یک مرورگر وب تایپ می‌شد. پیشگام اینترنت، تیم برنزلی (Tim Berners-Lee)، با ابداع اصطلاح World Wide Web برای اشاره به «وب» جهانی اطلاعات و منابعی که از طریق لینک‌های فرامتنی به هم مرتبط هستند، شناخته شده است.

 

نکات کلیدی

  • وب 2 و وب 3 بازنویسی‌های متوالی و پیشرفته‌ی وب 1 اصلی دهه 1990 و اوایل دهه 2000 هستند. وب 2 نسخه‌ی فعلی وب است که همه‌ی ما با آن آشنا هستیم، در حالی که وب 3 مرحله‌ی بعدی آن است که غیرمتمرکز و باز بوده و کاربردپذیری بیشتری خواهد داشت.
  • رشد تصاعدی نوآوری‌های کلیدی مانند دسترسی به اینترنت موبایل و شبکه‌های اجتماعی، و همچنین تعداد رو به افزایش دستگاه‌های قدرتمند تلفن همراه مانند آیفون و دستگاه‌های مجهز به اندروید، باعث انباشتگی وب 2 شده است.
  • وب 2 همچنین برای بعضی بخش‌ها که نتوانسته‌اند با مدل جدید کسب‌وکار مبتنی بر وب سازگار شوند یا در انجام این کار کُند بوده‌اند، همراه با خرده‌فروشی، سرگرمی، رسانه، و تبلیغات که جزو بیشترین آسیب‌دیدگان هستند، بسیار تحول آفرین بوده است.
  • وب 3 بسیار فراتر از مفهوم ابتکاری وب معنایی (Semantic Web) است که توسط تیم برنزلی در سال 2001 مفهوم‌سازی شد.
  • مشخصه‌های تعریف کننده‌ وب 3 عبارتند از:
    1. تمرکززدایی (decentralization)
    2. اعتمادزدایی و مجوززدایی (trustless and permissionless)
    3. هوش مصنوعی و یادگیری ماشین (artificial intelligence (AI) and machine learning)
    4. توانایی اتصال و در دسترس بودن همزمان در همه جا. (connectivity and ubiquity)

 

وب 1

برنرزلی در سال 1990 زمانی که یک دانشمند علوم کامپیوتری در آزمایشگر اروپایی CERN بود، پیشگام توسعه‌ اولیه‌ اینترنت بود. تا اکتبر 1990، برنرزلی سه فناوری بنیادی را نوشت که پایه‌ی وب شد، بعلاوه‌ی اولین ویرایشگر/مرورگر صفحه وب (WorldWideWeb.app):

  • HTML: زبان نشانه‌گذاری ابرمتنی (HyperText Markup Language)، زبان نشانه‌گذاری یا قالب‌بندی وب؛
  • URL یا URI: شناسه یا مکان‌یاب منبع یکسان (Uniform Resource Identifier or Locator)، یک آدرس منحصربه‌فرد که برای شناسایی هر منبع در وب استفاده می‌شود.
  • HTTP: پروتکل انتقال ابرمتن (HyperText Transfer Protocol)، که امکان فراخوانی منابع مرتبط از سراسر وب را فراهم می‌کند.

در اواسط دهه 1990، معرفی مرورگرهای وب مانند Netscape Navigator دوران وب 1 را آغاز کرد. این دوران، عصر صفحات وب استاتیک (بی‌حرکت) بازیابی شده از سرورها بود که با محتوای آراسته و تروتمیزی که امروزه بدیهی تلقی می‌شود بسیار فاصله داشت. اکثر کاربران اینترنت در آن زمان از ویژگی‌های جدیدی مانند ایمیل و فراخوانی بلادرنگ اخبار خوشحال بودند. تولید محتوا هنوز در مراحل ابتدایی خود بود و کاربران فرصت کمی برای برنامه‌های کاربردی تعاملی داشتند، اگرچه این امر با محبوبیت روزافزون بانکداری و تجارت آنلاین بهبود یافت.

 

وب 2

وب 2 به یک تغییر الگو در روش استفاده از اینترنت اشاره دارد. در طی 15 تا 20 سال گذشته، صفحات وب بی‌روح وب 1 به طور کامل با صفحات تعاملی، ارتباط اجتماعی و محتوای تولید شده توسط کاربر در وب 2 جایگزین شده است. وب 2 امکان مشاهده‌ی محتوای تولید شده به‌وسیله کاربر توسط میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را به صورت مجازی در یک لحظه فراهم می‌کند؛ این دسترسی بی‌نظیر منجر به انفجار محتوای تولید شده توسط کاربران در سال‌های اخیر شده است.

رشد تصاعدی وب 2 توسط نوآوری‌های کلیدی مانند دسترسی به اینترنت تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی و همچنین وجود دستگاه‌های قدرتمند تلفن همراه مانند آیفون و دستگاه‌های مجهز به اندروید تقریباً در همه جا، اتفاق افتاده است. در دهه دوم این هزاره، این پیشرفت‌ها با گسترش تعاملات و ابزار آنلاین، موجبات تسلط «اپلیکیشن‌ها» را فراهم ساخت – به‌عنوان مثال، ایربی‌ان‌بی، فیسبوک (اکنون متا)، اینستاگرام، تیک‌تاک، توئیتر، اوبر، واتساپ و بسیاری موارد دیگر.

رشد شگفت‌انگیز درآمد این پلتفرم‌ها باعث شده است که بسیاری از شرکت‌های مبتنی بر وب 2 (مانند اپل، آمازون، گوگل، فیسبوک، و نتفلیکس) در بین بزرگترین شرکت‌های جهان از نظر ارزش بازاری قرار گیرند (و در این مسیر، مخفف بیش‌ازحد استفاده شده‌ی FAANG برای این گروه در نظر گرفته شد).

همچنین این اپلیکیشن‌ها باعث رشد گیگ اکونومی (Gig Economy) نیز شده‌اند و میلیون‌ها نفر را قادر ساخته است تا از طریق رانندگی، اجاره دادن خانه‌های خود، تحویل غذا و مواد غذایی، یا فروش کالا و خدمات آنلاین، به صورت پاره وقت یا تمام وقت درآمد کسب کنند. همچنین وب 2 برای برخی از صنایع به شدت مخرب بوده، تا حدی که حیات برخی از آنها را تهدید کرده است. اینها بخش‌هایی هستند که یا نتوانسته‌اند خود را با مدل جدید کسب‌وکار مبتنی بر وب وفق دهند یا در انجام این کار کُند عمل کرده‌اند. خرده‌فروشی، سرگرمی، رسانه و تبلیغات از جمله بیشترین آسیب‌دیدگان هستند.

 

سال 2004

در این سال شاهد دو پیشرفت قابل توجه بودیم که توسعه و پذیرش وب 2 را تسریع بخشید. عرضه‌ی اولیه‌ی عمومی گوگل (IPO) و ایجاد فیسبوک (اکنون متا). هر دو شرکت جزو گروه FAANG هستند که از بزرگترین غول‌های فناوری ایالات متحده تشکیل شده است.

 

وب 3

وب 3 بازنویسی بعدی یا مرحله‌ی بعدی تکامل وب/اینترنت را شامل می‌شود و به طور بالقوه می‌تواند به اندازه وب 2 تحول آفرین باشد و نشان از یک تغییر الگوی بزرگ مانند وب 2 داشته باشد. وب 3 براساس مفاهیم بنیادی تمرکززدایی، باز بودن، و کاربردپذیری بیشتر برای کاربر ساخته شده است.

تیم برنزلی برخی از این مفاهیم بنیادی را در دهه 1990 توضیح داده بود، که در زیر به آنها اشاره می‌شود:

  • تمرکززدایی: «برای ارسال هر چیزی در وب، نیاز به هیچ مجوزی از یک مرجع مرکزی نیست، هیچ گره (node) کنترل مرکزی وجود نخواهد داشت، پس بنابراین، هیچ مشکل از کار افتادن و کلید خاموشی (kill switch) وجود نخواهد داشت. همچنین، این به معنای رهایی از سانسور و نظارت بی‌رویه است.»
  • طراحی جزء به کل (Bottom-up Design): «به جای اینکه کد نوشته شود و توسط گروه کوچکی از متخصصان کنترل شود، این کد در معرض دید همه توسعه داده شده و تشویق به مشارکت و آزمایش حداکثری می‌کند.»

در مقاله‌ای در سال 2001، برنزلی مفهوم آنچه که وب معنایی (Semantic Web) می‌نامد را مورد بحث قرار داد. کامپیوترها هیچ راه قابل اعتمادی برای پردازش معنایی زبان ندارند (یعنی نمی‌توانند زمینه واقعی استفاده از یک کلمه یا عبارت را متوجه شوند). تصور برنزلی برای وب معنایی این بود که ساختار محتوای معنی‌دار صفحات وب را ایجاد کند و نرم‌افزاری را فعال کند که وظایف پیچیده‌ای را برای کاربران انجام دهد.

وب 3 بسیار فراتر از مفهوم بنیادی وب معنایی است که توسط برنزلی در سال 2001 مفهوم‌سازی شد. این امر تا حدی به این دلیل است که تبدیل زبان انسانی – با تمام انواع آن و جزئیات متفاوت آنها – به قالبی که به راحتی توسط کامپیوترها قابل درک باشد بسیار پرهزینه و بسیار دشوار است، و همچنین به این دلیل که وب 2 در دو دهه گذشته به طور قابل توجهی تکامل یافته است.

 

ویژگی‌های بارز وب 3

در حالی که هنوز هیچ تعریف استاندارد شده‌ای از وب 3 وجود ندارد، اما ویژگی‌های بارز آن از این قرار است:

تمرکززدایی: این یک اصل بنیادی در وب 3 است. در وب 3، کامپیوترها از پروتکل HTTP در قالب آدرس‌های وب منحصربه‌فرد برای یافتن اطلاعات استفاده می‌کنند که معمولاً در یک مکان ثابت و بر روی یک سرور واحد ذخیره می‌شود. در وب 3، از آنجایی که اطلاعات براساس محتوای آن یافت می‌شود، می‌توان آن را در چندین مکان به طور همزمان ذخیره کرد، در نتیجه غیرمتمرکز خواهد بود. این امر پایگاه‌های داده‌ی عظیمی که در حال حاضر توسط غول‌های اینترنتی مانند فیسبوک (اکنون متا) و گوگل نگهداری می‌شوند را از بین خواهد برد و با واگذاری کنترل بیشتر به کاربران، از غلظت‌افزایی غیرضروری آنها جلوگیری می‌کند. در وب 3، داده‌های تولید شده توسط منابع محاسباتی متفاوت و قدرتمند از جمله تلفن‌های همراه، کامپیوترهای رومیزی، لوازم خانگی، وسایل نقلیه و حسگرها، توسط کاربران و از طریق شبکه‌های داده غیرمتمرکز فروخته می‌شود و تضمین می‌کند که کاربران کنترل مالکیت خود را حفظ خواهند کرد.

اعتمادزدایی و مجوززدایی: وب 3 علاوه بر تمرکززدایی و مبتنی بودن بر نرم‌افزار متن‌باز، «اعتمادزدا» (یعنی شبکه به شرکت کنندگان اجازه می‌دهد تا مستقیماً و بدون مراجعه به یک میانجی مورد اعتماد با هم تعامل داشته باشند) و «مجوززدا» (به این معنی که هر کسی می‌تواند بدون دریافت مجوز از یک نهاد حاکم در آن شرکت داشته باشد) نیز خواهد بود. در نتیجه، اپلیکیشن‌های وب 3 یا بر روی بلاکچین‌ها یا شبکه‌های نظیربه‌نظیر غیرمتمرکز و یا ترکیبی از آنها اجرا می‌شوند. به اینگونه اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز Dapps گفته می‌شود.

هوش مصنوعی (AI) و یادیگری ماشین: در وب 3 کامپیوترها می‌توانند مانند انسان اطلاعات را از طریق فناوری‌های مبتنی بر مفاهیم وب معنایی و پردازش زبان طبیعی درک کنند. ضمن اینکه وب 3 از یادگیری ماشین نیز استفاده می‌کند، که شاخه‌ای از هوش مصنوعی است و از داده‌ها و الگوریتم‌ها برای تقلید از روشی که انسان‌ها یاد می‌گیرند استفاده می‌کند و به تدریج دقت خود را بهبود می‌بخشد. این قابلیت‌ها کامپیوترها را قادر می‌سازد تا نتایج سریع‌تر و مرتبط‌تری را در زمینه‌هایی مانند روند بهبود دارو و مواد جدید تولید کنند، برخلاف تبلیغات هدفمند صرف که بخش عمده‌ای از تلاش‌های فعلی را شامل می‌شود.

توانایی اتصال و در دسترس بودن همزمان در همه جا: در وب 3 اطلاعات و محتوای بیشتری به هم متصل شده و همزمان در همه جا در دسترس خواهد بود و توسط اپلیکیشن‌های متعدد و تعداد فزاینده‌ای از دستگاه‌های روزمره‌ی متصل به وب (به عنوان مثال، اینترنت اشیاء) قابل دسترسی است.

 

وب 3: توانایی‌ها و مشکلات

وب 3 این توانایی را دارد که ابزار بسیار بیشتری را برای کاربران فراهم کند، ابزارهایی فراتر از شبکه‌های اجتماعی، پخش آنلاین و خرید آنلاینی که اکثر برنامه‌های مورد استفاده‌ی مصرف کنندگان در وب 2 را شامل می‌شود.

قابلیت‌هایی مانند وب معنایی، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین که در هسته‌ی وب 3 قرار دارند، این توانایی را دارند که کاربردها در حوزه‌های جدید را بسیار افزایش داده و بهبود چشمگیری در تعامل کاربر ایجاد کنند.

ویژگی‌های بنیادی وب 3 مانند سیستم‌های غیرمتمرکز و بدون پیش‌فرض، به کاربران کنترل بیشتری بر روی داده‌های شخصی‌شان می‌دهد. این می‌تواند به محدود کردن عمل استخراج اطلاعات کمک کند – که به اطلاعات جمع‌آوری شده از کاربران وب بدون رضایت آنها و یا پرداخت غرامت به آنها اشاره دارد – و اثرات شبکه‌ای که غول‌های فناوری را قادر ساخته است تا به وسیله‌ی آن تبلیغات کنندگانی استثمارگر با شیوه‌های بازاریابی نزدیک به انحصار تبدیل شوند را مهار کند.

با این حال، تمرکززدایی خطرات قانونی و نظارتی قابل توجهی را نیز به همراه خواهد داشت. جرایم سایبری، نفرت‌پراکنی و اطلاعات نادرست – که در حال حاضر به اندازه‌ی کافی برای پلیس و نهادهای دولتی مشکل ایجاد کرده است – در یک ساختار غیرمتمرکز به دلیل نبود یک کنترل مرکزی، حتی بیشتر هم خواهد شد. ضمن اینکه یک وب غیرمتمرکز، مقررات و اجرای آن را بسیار دشوار خواهد کرد؛ به عنوان مثال، قوانین کدام کشور برای وبسایت خاصی که محتوای آن در کشورهای متعددی در سراسر جهان میزبانی می‌شود اعمال خواهد شد؟

 

آیا وب 3 همان وب معنایی است؟

وب 3 بسیار فراتر از آن وب معنایی است که توسط تیم برنرزلی پیشگام وب در سال 2001 پیش‌بینی شده بود. در عین حال، وب 3 از فناوری‌های مبتنی بر مفاهیم وب معنایی و پردازش زبان طبیعی برای شهودی‌تر کردن تعامل کاربر استفاده می‌کند، اما ویژگی‌های دیگری مانند استفاده‌ گسترده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین و سیستم‌های اعتمادزدایی/مجوززدایی مانند بلاکچین و شبکه‌های نظیربه‌نظیر را نیز دارد.

 

کدام فناوری‌های جدیدتر در امور مالی توسط وب 3 تسهیل می‌شود؟

وب 3 به دلیل ویژگی تمرکززدایی خود، از فناوری‌هایی مانند بلاکچین، دفتر کل توزیع شده و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) بهره می‌برد.

 

یک مثال واقعی از اینکه چگونه وب 3 می‌تواند ابزار بیشتری برای کاربر فراهم کند

به عنوان مثال، اگر درحال برنامه‌ریزی برای تعطیلات هستید و بودجه‌ی کمی نیز دارید، باید ساعت‌ها به دنبال پرواز، محل اقامت و اجاره ماشین باشید و وبسایت‌های متعددی را باز کرده و قیمت‌ها را با هم مقایسه کنید. با وب 3، موتورهای جست‌وجوی هوشمند یا ربات‌ها می‌توانند تمام این اطلاعات را جمع‌آوری کرده و توصیه‌هایی متناسب با مشخصات و ترجیحات شما ارائه دهند تا در وقت شما صرفه‌جویی کنند.

 

سخن آخر

با استفاده از یک قیاس با فیلم‌ها، اگر وب 1 نمایانگر دوران فیلم‌های سیاه‌وسفید باشد، وب 2 عصر رنگی/سه‌بعدی بوده، در حالی که وب 3 تجربه‌ی غوطه‌ور شدن در دنیای متاورس خواهد بود. همان طور که دهه 2010 دهه‌ای بود که وب 2 به عنصر برتر در تجارت جهانی و چشم‌انداز فرهنگی تبدیل شد، ممکن است نوبت وب 3 در دهه 2020 باشد. تغییر نام فیسبوک به متا در 28 اکتبر 2021، می‌تواند نشانه‌ی اولیه‌ی این باشد که تغییر به وب 3 در حال اتفاق افتادن است.

 

منبع: اینوستوپدیا

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خانهرزومهبلاگارتباط با من